Φάκελος Pixar: Όταν το animation έγινε Τέχνη

Pixar1Πρόσφατα είδα την καινούργια ταινία της Pixar με τίτλο Coco. Σημείωση: Το άρθρο γράφτηκε την ίδια μέρα που είδα την ταινία, όπως λέει η παροιμία “στην βράση κολλάει το σίδερο”. Τέλος πάντων, ξέρω πως ταινία με το όνομα Coco δεν γάμησε ποτέ, αλλά όταν είδα στο imdb την ταινία να έχει 8.6 (δεν κάνω πλάκα), με έψησε να την δω. Για να είμαι ειλικρινής, η Pixar, αυτός ο Βούδας του animation, δεν μας έδωσε ποτέ (και εννοώ ΠΟΤΕ) σκάρτο πράγμα. Απλά κάνετε μια πρόχειρη έρευνα στο Imdb. Finding Nemo, Toy Story, Up, The Incredibles, Ratatouille και Inside Out, όλα έχουν πάνω από 8/10, με τα πιο αποτυχημένα της να είναι το Brave (που πήρε το Oscar) και το Finding Dory. Η Pixar δεν φτιάχνει απλά καλές ταινίες, φτιάχνει αριστουργήματα, έργα τα οποία στιγματίζουν τους θεατές της, που (ακόμη κι όταν δεν αφήνουν εποχή όπως το Toy Story), γίνονται σημεία αναφοράς, όχι απλά για το animation, αλλά για τον κινηματογράφο. Χωρίς πλάκα η Pixar εχει 8 κερδισμένα Oscar και η επόμενη εταιρία είναι η Disney με μόνο 3! Έτσι σήμερα θα ασχοληθούμε λίγο πιο σοβαρά με αυτή την εταιρία, θα αναλύσουμε λίγο καλύτερα τα σημεία των ταινιών της, θα αναφερθούμε στα μοτίβα που ακολουθεί σε γενικές γραμμές και θα ανακαλύψουμε ποια είναι αυτή η συνταγή επιτυχίας που ακολουθεί, ο θεός να την έχει καλά. 

Πριν ξεκινήσω δύο διαπιστώσεις:


Πρώτον ανήκω σε μια ιδιαίτερη κατηγορία θεατών. Λίγο οι φιλοσοφικές/αισθητικές σπουδές, λίγο τα δυο βιβλία και οι τρεις ταινίες παραπάνω που έχω διαβάσει/δει, λίγο οι συζητήσεις με φίλους, δεν είμαι ο απλός ανυποψίαστος θεατής, που παρασέρνεται εύκολα από την μαγεία. Μπορώ να εντοπίσω βασικές τεχνικές της πλοκής ή της σκηνοθεσίας, μπορώ να αντιληφθώ πότε ένας χαρακτήρας μοιάζει ψεύτικος ή τα κίνητρα του δεν είναι και τόσο ξεκάθαρα. Π.χ στο Coco έπιασα την κύρια ανατροπή από τα πρώτα είκοσι λεπτά. Ενώ ένα παιδί μπορεί να μην πιάσει τον λόγο για τον οποίο του άρεσε μια ταινία, ένας ενήλικας μπορεί. Αυτό δεν είναι αρνητικό, ίσα ίσα. Το λέω μόνο και μόνο για να δηλώσω ρητά το εξής: Κρίνω την Pixar, όχι ως εταιρία παιδικών ταινιών, αλλά όπως θα έκρινα την Paramount, την Warner, την 20th Century Fox, την Miramax, την MGM και κάθε άλλη γαμημένη εταιρία παραγωγής ταινιών. Και αυτή είναι η πρώτη της επιτυχία, μια εταιρία animation να θέτει τον πήχυ τόσο ψηλά και να τον ξεπερνά, όταν οι άλλες επί μονίμου βάσεως αποτυγχάνουν. 
Frozen

Δεύτερον, μια μνεία για την Disney, στην οποία ανήκει η Pixar και που έχει βγάλει εξίσου καλές ταινίες (τώρα τελευταία),όπως το Frozen, το Big Hero 6 και το Zootopia. Και η μνεία που έχω να κάνω είναι πως αυτές οι ταινίες είναι καλές ΕΠΕΙΔΗ ακολουθάνε τον κώδικα της Pixar, τόσο πιστά, που θα νόμιζε κανείς πως και σε αυτές τις ταινίες έχουν βάλει το χεράκι τους τα τζιμάνια της Pixar. Η Disney αντιγράφει την θυγατρική της στο animation και αυτός είναι ο λόγος που σε μερικές περιπτώσεις θα συμπεριλάβω και δικές της ταινίες, ως παραδείγματα. Φιλική συμβουλή: Αντιγράψτε την και στις κανονικές σας ταινίες. Ακόμη πονάω από το αίσχος των τελευταίων Πειρατών της Καραϊβικής.


Ξεκινάμε από τα βασικά: Σενάριο. Πείτε ό,τι θέλετε, αλλά το σενάριο των ταινιών της Pixar είναι από τα πιο δυνατά της χαρτιά. Δεν μιλάω μόνο για την σύλληψη της πλοκής ή την κεντρική ιδέα. Οκ, το να κάνεις ταινία για τα παιδικά συναισθήματα, για μια οικογένεια σούπερ-ηρώων, για έναν υπερήλικα που πάει με 100.000 μπαλόνια στον Αμαζόνιο ή για μια κουτσομούρα που προσπαθεί να βρει το παιδί της είναι αρκετά πρωτότυπο. Όμως πόσες καλές ιδέες δεν έχουν πάει άπατες, επειδή έμειναν απλά ιδέες; H Pixar ξέρει να σε βάζει στον κόσμο της ταινίας και για αυτό έχει ένα εξαιρετικό μοτίβο, που πλέον έχει γίνει νόρμα για όλους: Αυτότελή Μίνι-ταινία στην αρχή της ταινίας. Ο Μαρλήν που χάνει την γυναίκα του, ο Κύριος Απίθανος που αργεί στον γάμο του, τα σεμεδάκια στο Coco, σου δείχνουν ακριβώς τα βασικά για να καταλάβεις την ιστορία και τους χαρακτήρες. Αντί να σου κάνουν το exposition μέσα στην ταινία (ΠΑΠΑΚΑΛΙΑΤΗΣ!!), σου δείχνουν ακριβώς εν είδη flashback τι παίζει, ώστε να μπεις μέσα στην πλοκή αμέσως. Η Pixar δείχνει το exposition της με δράση και σε ορισμένες στιγμές το κάνει ακόμη καλύτερα από φουλ ταινίες. Στο Up, μας ράγισε την καρδιά και την έκανε σκόνη και θρύψαλα, στα πρώτα 8 λεπτά δείχνοντας μια ιστορία αγάπης, εφάμιλλη κλασικής λογοτεχνίας, ΚΑΙ ΔΕΝ ΕΙΧΕ ΚΑΝ ΛΟΓΙΑ! 

disney



Το σενάριο, πάνω από όλα στις ταινίες της Pixar είναι ισορροπημένο, σε τρεις βασικούς άξονες: Κωμωδία, Δράση, Δράμα – και εστιάζω ιδιαίτερα στο δράμα. Κωμωδία και δράση, λίγο πολύ όλες οι παιδικές ταινίες έχουνε, ακόμη και οι πιο κακές και ατάλαντες. Ακόμη και το Minions, που ήταν απλά merchandise movie, είχε τις αστείες στιγμές του με τις γκάφες των minions και την δράση του με τις εκρήξεις. Όμως δράμα δεν είχε ποτέ. Στην Pixar από την άλλη, πάντοτε, κάπου στην μέση της ταινίας, υπάρχει το πιο σπαρακτικό δράμα, ένα δράμα το οποίο τσακίζει κόκαλα. Στο Nemo είχαμε την Dory που ξαναχάνει τις αναμνήσεις της και ξεχνάει τον Μαρλήν. Στους Incredibles είχαμε την ένταση μεταξύ του ζεύγους Parr. Στο Up είχαμε τον Karl να διαβάζει το άλμπουμ της νεκρής γυναίκας του. Ο Wall-E ήταν ένα δράμα από μόνος του, το μοναχικό ρομπότ που ερωτεύεται. Το Inside Out είχε δύο τέτοιες στιγμές, μία με την φυγή της Riley και άλλη μία με τον θάνατο του… του… ΓΙΑΤΙ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΠΕΘΑΝΕΙ Ο BING BONG, μπουχουχου…


(έλα, Serial Killer μπορείς να το κάνεις).

Bing Bong



Τέλος πάντων, αυτό το δράμα, άρχισε να το αντιγράφει η Disney, ειδικά στο Big Hero 6 που μας γάμησε την ψυχολογία με τον θάνατο του Ταντάσι και το vlog που παρακολουθούμε, όταν ο Hiro γίνεται κακός. Βέβαια μιλάμε για την Disney, που ευθύνεται για τον θάνατο του Μουφάσα, αλλά η αλήθεια είναι το δράμα στα κινούμενα σχέδια, παρόλο που το λάνσαρε με το Lion King και το Lilo & Stitch, το εδραίωσε η Pixar.


Και πάμε στους χαρακτήρες: Πόσες φορές δεν έχουμε δει άψυχους χαρακτήρες, χαρακτήρες που δεν βγάζουν νόημα, χαρακτήρες κακογραμμένους πέραν πάσης αμφιβολίας; Άπειρες. Η Pixar έχει βρει την συνταγή, όμως εδώ γίνεται λίγο κλισέ. Μακάρι όλα τα κλισέ να ήταν σαν τα κλισέ της Pixar μεν, αλλά κλισέ πάραυτα. Π.χ, όλοι οι χαρακτήρες της Pixar έχουν προβλήματα με την οικογένειά τους: Από τον Νέμο με τον Μαρλήν, από την οικογένεια Parr, από την Μέριντα στο Brave, μέχρι την Riley στο Inside Out και τον Miguel στο Coco. Ακόμη και η σύγχρονη Disney μπαίνει σε αυτό το τριπάκι με το Zootopia και την Moana, να είναι σαν χαρακτήρας Pixar: ο νέος που έχει ένα όνειρο (μιλάμε για τέρμα αυτογνωσία όλοι οι πρωταγωνιστές) και που κανένας στην οικογένεια του δεν καταλαβαίνει, και όλοι προσπαθούν να τον κάνουν να συμβιβαστεί με την πραγματικότητα. 



Η κωμωδία της ταινίας βγαίνει σχεδόν πάντα με τους δευτερεύοντες χαρακτήρες, όπως η Ντόρυ, ο Χέκτορ, ο Κέβιν το πουλί και ο “Hello my name is Doug, I just met you and I love you”, βγάζουν αβίαστα το γέλιο. Θέλετε άλλο κλισέ; ο Αρχικακός ως “πρώην καλός”. Ο Syndrome; Ο φαν που απογοητεύτηκε από τον ήρωά του. Ο Μαντζ στο Up; Ο ήρωας που έγινε κακός όταν τον αμφισβήτησαν. Ο Ντε Κρουζ στο Κόκο; Ο ήρωας που απλά έγινε κακός από μια αδύναμη στιγμή. H Disney ακολούθησε τον κανόνα: Ο καλός καθηγητής που ζητάει εκδίκηση για την κόρη του ή το πρόβατο που βαρέθηκε να είναι πρόβατο, αγγίζουν την συνταγή της Pixar. 

Pixar Villains



Όμως οι χαρακτήρες βοηθούν στην πλοκή. Στήνουν σχέσεις μεταξύ τους κι αυτό ενισχύει την δύναμη της ιστορίας. Όταν για πενήντα λεπτά βλέπεις πως ο Καρλ στο Up έχει ως είδωλο τον Μαντζ, νιώθεις την προδοσία του δέκα φορές χειρότερη. Δεν ειναι απλά ανατροπή, έχει αντίκτυπο στην ψυχή του ήρωα. Όταν σε όλη την ταινία νιώθεις πως οι Parrs δεν είναι ενωμένοι και πως ο ένας κρατάει μυστικά από τον άλλον, νιώθεις την επανένωσή τους περισσότερο. Όταν βλέπεις τον υπερπροστατευτικό Μαρλήν (που όπως είπαμε έχει ήδη τεκμηριωθεί ο χαρακτήρας του) να αρχίζει να αφήνεται, νιώθεις πως υπάρχει μια βελτίωση. Όλοι οι χαρακτήρες της Pixar εξελίσσονται στην πορεία της ταινίας, αλλάζουν, ωριμάζουν, ακόμη κι όταν μένουν πιστοί στις θέσεις τους. Η Μέριντα παραμένει το αγοροκόριτσο, όμως μαθαίνει να αγαπάει τη μητέρα της. Ο Μιγκέλ στο Coco αγαπάει ακόμη την μουσική, ενώ συμφιλιώνεται με την οικογένειά του. Και είναι αυτές οι συνδέσεις των χαρακτήρων, η εσωτερική εξέλιξη παράλληλα με την εξέλιξη της πλοκής, που κάνουν τον θεατή να μπαίνει μέσα στην ταινία και να την πιστεύει. 


Πέρα από την σκηνοθεσία και τις ερμηνείες που είναι πραγματικά εξαιρετικές (αν και η “παιδικότητα” των ταινιών δεν αφήνουν ιδιαίτερα περιθώρια σε εξωφρενικά τρικς τύπου Νόλαν), η Pixar έχει αρχίσει να μπαίνει λίγο στο κλίμα της διαφορετικότητας. Σε αυτό ίσως να φταίει η Disney με το Zootopia (την αποθέωση της πολιτικής ορθότητας) και με το Moana, αλλά και το γεγονός πως η Pixar αποφάσισε να κάνει ταινία για την κατάθλιψη (γιατί αυτό είναι το Inside Out) και για την παράδοση του Μεξικού (να μου κλάσεις τα αρχίδια Trump), δείχνει πως δεν κολώνει να αγγίξει ευαίσθητα θέματα, ούτε μπαίνει στο τριπάκι του whitewashing (βλέπε The Last Airbender). Όχι τεχνικά κομμάτι της ταινίας, αλλά σκοράρει αρκετούς βαθμούς στο βιβλίο μου.


ΣΠΟΙΛΕΡΣ ΑΧΕΝΤ (Spoilers ahead)


Coco



Όταν είδα το Coco, είχα κάνει την μαθητεία μου στις ταινίες της Pixar. Όταν είδα τον Ντε Κρουζ να παρουσιάζεται σαν τον Σάκη Ρουβά του Μεξικού, ήξερα πως κάποιον λάκκο είχε η φάβα και πως μάλλον θα εμφανιζόταν ως ο αρχικακός. Όταν είδα πως ο Μιγκέλ συνδεόταν περισσότερο με τον Χέκτορ, ήξερα πως μάλλον εκείνος ήταν ο πραγματικός του πρόγονος και πως θα ερχόταν η δραματική στιγμή που θα καταλάβαινε οτι τελικά οι πραγματικοί δεσμοί είναι δίπλα μας και όχι σε κάποιο φανταστικό είδωλο. Και ξέρετε τι; Το ευχαριστήθηκα παρόλα αυτά. Το Coco με συγκίνησε και με έκανε να γελάσω, παρόλο που ήξερα τι θα γίνει ή προς τα πού βαρούσε ο άνεμος. Δεν με έπιασε χάπατο, όμως με έκανε να νιώσω την ιστορία της ταινίας. Κι αυτό ήταν τέλειο. Το να βλέπεις τα μοτίβα να ξεδιπλώνονται, το να βλέπεις μια πλοκή σχετικά προβλέψιμη, και παρόλα αυτά να την ευχαριστιέσαι, σημαίνει πως οι συντελεστές έκαναν καλή δουλειά, και πως στην τελική δεν χρειάζεται να ανακαλύπτεις τον τροχό εκ νέου, για να κάνεις καλές ταινίες. Φτάνει μόνο να έχεις όρεξη, λίγες καλές ιδέες, ένα σενάριο που να δένει τους χαρακτήρες, να τους κάνει πιστευτούς και απολαυστικούς και μια σκηνοθεσία που να αποδίδει. 


Η Pixar έχει κάνει το animation Τέχνη. Όχι μόνο από την έννοια της οπτικής ή της αισθητικής – μιλάμε πάντα για κινούμενα σχέδια. Αλλά έδωσε στις ταινίες της βάθος, ένα βάθος το οποίο λείπει από τις κανονικές ταινίες. Έβαλε δράμα και συγκίνηση, έβαλε προβληματισμό, έβαλε νόημα, εκεί που προηγουμένως την βγάζαμε με χαζές γκάφες. Η Pixar άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε τις παιδικές ταινίες. Δεν είναι τυχαίο πως η Disney πήρε Oscar μόνο όταν άρχισε να κάνει Pixar-like ταινίες (Big Hero 6, Frozen, Zootopia με μπόνους την Moana που έχασε το Oscar από το Zootopia). Η Dreamworks κάτι πάει να κάνει, αλλά πάντα κάτι κολλάει ενώ η Illumination του Chris Melisandri χωρεύει στον δικό της χαβά, πιστεύοντας πως βρέχει, ενώ όλος ο κόσμος την φτύνει για τον Despicable τρόπο που εκμεταλλεύεται το Despicable Me. Με άλλα λόγια, στον ωκεανό της αρπαχτής και της αταλαντοσύνης, η Pixar είναι ίσως η μόνη περίπτωση όπου το βάθος συναντάει την ομορφιά, η κωμωδία συναντά το δράμα, το νόημα συναντά την αίσθηση και κυρίως η εμπορικότητα και απήχηση συναντούν τον σεβασμό στον θεατή. 

Όταν ένα ρομπότ χωρίς φωνή δίνει καλύτερη ερμηνεία
από πραγματικούς ηθοποιούς. 



God Bless Pixar.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *